تفسیر سوره مَسد
نكتهها:
هنگامى كه آیه «و انذر عشیرتك الاقربین»( شعراء، 214) نازل شد، پیامبر اكرم صلى الله علیه وآله نزدیكان و خویشاوندان را دعوت كردند و پیام وحى را به آنان رساندند. ابولهب كه عموى حضرت بود گفت: «تبّاً لك» هلاكت بر تو باد. این سوره نازل شد و گفتار او را به خودش ردّ كرد.
از آنجا كه این نفرین عملى شد و ابولهب و همسرش با كفر از دنیا رفتند، معلوم مىشود كه در این سوره نسبت به ابولهب یك پیشگویى نیز شده است.
«تبّت» از ریشه «تبّ» به معناى خسران و هلاكت است و مراد از «ید» در آیه، دستِ ظاهرى نیست، بلكه كنایه از وسیله قدرت و تلاش انسان است. بنابراین معناى آیه چنین است كه تلاشهاى ابولهب به هدر رفت و او گرفتار زیان و خسارت شد.( تفسیر المیزان)
در تاریخ آوردهاند كه رسول خداصلى الله علیه وآله مردم را به كلمه «لااله الاّ اللّه» دعوت مىكردند و ابولهب از پشت سر ایشان را تكذیب و به سوى ایشان سنگ پرتاب مىكرد.
گاهى زائران مكه به سراغ ابولهب مىآمدند و از او درباره حضرت محمد صلى الله علیه وآله سؤال مىكردند. او مىگفت: محمد مجنون است و ما مشغول مداواى او هستیم.( تفسیر نمونه)
با آنكه ابولهب و همسرش مردهاند و استخوانهایشان پوسیده است اما این آیات همچنان باید تلاوت شود تا مایه عبرت دیگران و زیاد شدن قهر و عذاب الهى بر آنان گردد.
ابولهب برادران خوبى مثل حضرت حمزه و ابوطالب و پدر خوبى چون عبدالمطلب داشت اما هر كس براى خود حسابى دارد. علاقهها و روابط خانوادگى نباید خللى در ایمان و مكتب ایجاد كند. «تبّت یدا ابى لهب» سلمان فارسى از اهل بیت پیامبر صلی الله علیه وآله مىشود و ابولهب عموى پیامبر، مورد لعن و نفرین خداوند.
در قدیم بتههاى هیزم را كه جمع مىكردند، آن را با طناب مىبستند و آن را به دوش مىانداختند. چون همسر ابولهب، هیزم در مسیر راه پیامبر مىریخت تا آن حضرت را آزار دهد، لذا قرآن مىفرماید: در قیامت نیز هیزم آتش دوزخ است و آن طنابهایى كه براى جمع آورى هیزم استفاده مىكرد، به گردنش آویخته است.( تفسیر المیزان)
ابولهب فرزندى به نام لهب نداشت ولى شاید به خاطر سرخى صورتش او را ابولهب مىگفتند.
زن ابولهب، فردى شاعر بود. نامش امّ جهل، خواهر ابوسفیان و عمه معاویه بود. كینه دیرینه با پیامبرصلی الله علیه وآله داشت و خار بر سر راه پیامبر صلی الله علیه وآله مىریخت و اشعارى در تحقیر و هجو آن حضرت مىسرود.
روز قیامت، مال و ثروت به درد انسان نمىخورد: «ما أغنى ماله و ماكسب»
در قرآن چهار نوع زن و شوهر ذكر شده است:
زن و شوهرى كه در كار نیك همفكر و همراهند. (حضرت على و حضرت زهراءعلیهما السلام كه به یتیم و اسیر و مسكین طعام دادند.) «و یطعمون الطعام»( انسان، 8)
زن و شوهرى كه در كار بد همراهند. «ابى لهب... و امراته»
زن و شوهرى كه مرد در راه حق و زن در راه باطل است. نظیر حضرت نوح علیه السلام و حضرت لوط علیه السلام كه همسرانشان ایمان نیاورده و با مخالفان همدست شدند. «كانتا تحت عبدین»( تحریم، 10)
زن و شوهرى كه زن در راه حق و مرد در راه باطل است. نظیر فرعون و همسرش. «ضرب اللّه مثلاً للذین آمنوا امرأت فرعون»( تحریم، 11)
حضرت علىعلیه السلام در نامهاى به معاویه نوشتند: «منّا خیر نساء العالمین و منكم حمّالة الحطب»( نهجالبلاغه، نامه 28) بهترین زنان از ماست و هیزمآور آتش از شماست.
پیامها:
1- اعلام برائت از نااهلان جزء دین است. «تبّت یدا ابى لهب»
2- كیفر توهین به مقدسات، لعن و نفرین ابدى است. «تبّت یدا ابى لهب»
3- باید براى نابودى كامل كفر دعا كنیم. «یدا» (قطع شدن دو دست نشانه بىنتیجه ماندن تلاشهاست.)
4- پاسخ مخالفان را مثل خودشان بدهید. در پاسخ آنان كه به پیامبر گفتند: «تبّاً لك» خداوند فرمود: «تبّت یدا ابى لهب»
5 - در نظام مكتبى، ضابطه بر رابطه مقدم است. «تبّت یدا ابى لهب»
6- مال و ثروت، یكى از ابزارهاى مخالفان انبیاست. «ما اغنى عنه ماله و ما كسب» (ابولهب سرمایه دارى بود كه ثروتش را براى محو اسلام هزینه كرد.)
7- بدتر از فساد تكرار آن است. «حمّالة»
8 - در برابر قهر الهى نه ثروت كارائى دارد و نه هر چیز كه در اثر تلاش به دست آید، خواه ثروت باشد یا مقام و عنوان و حكومت و شهرت. «ما اغنى عنه ماله و ما كسب»
9- قهر الهى نسبت به ستمگران دور نیست. «سیصلى»
10- اشرافیّت دنیا، همراه با تحقیر آخرت است. «فى جیدها حبل من مسد»
«والحمدللّه ربّ العالمین»
