از دید قنبر

در تاریخ آمده که از قنبر، غلام امیرمؤمنان علی علیه السلام پرسیدند که مولای تو چگونه بود و چه ویژگی هایی داشت؟ پاسخ داد: «مولای من کسی بود که با دو شمشیر و دو نیزه در راه خدا جنگید، به طرف دو قبله (بیت المقدس و کعبه) نماز خواند، در دو بیعت شرکت نمود، در راه خدا، دو بار هجرت کرد و یک چشم بر هم زدن به خداوند کفر نورزید. آری، من غلام وارث پیامبران، بهترین اوصیای پیامبران، بزرگ ترین مسلمان، رهبر و سالار مؤمنان و نور مجاهدان بودم. من غلام کسی بودم که از حریم مسلمانان حمایت کرد، با دشمنان دین خدا جنگید، آتش برافروزان جنگ را خاموش گردانید و پر افتخارترین انسان ها از قریش بود. او اول کسی بودکه برای خدا دعوت الهی را لبیک گفت. او امیرمؤمنان و وصی پیامبر خدا بود».

از نگاه صعصعه

صعصعة بن صوحان عبدی، یکی از دلباختگان امیرمؤمنان علیه السلام از جمله کسانی بود که در مراسم دفن آن حضرت به همراه عده بسیار کمی شرکت داشت. در تاریخ آمده که پس از خاک سپاری حضرت علی علیه السلام ، صعصعه دست راستش را بر قلبش نهاد و با دست دیگر خاک بر سر می پاشید و می گفت: «خداوند تو را در قرب خویش جای داد و به درجه برادرت مصطفی صلی الله علیه و آله رسیدی و از کاسه لبریزش آشامیدی. از خدا می خواهم که از تو پیروی کنیم و به روش هایت عمل نماییم. دوستانت را دوست بداریم و دشمنانت را دشمن، و در جرگه دوستانت محشور گردیم. تو آنچه را دیگران درنیافتند دریافتی، به آنچه دیگران نرسیدند، رسیدی. در پیشگاه برادرت، پیغمبر جهاد کردی و به دین خدا آنچنان که شایسته بود، قیام نمودی تا سنت ها را بر پا داشتی و آشوب ها را اصلاح نمودی و اسلام وایمان را نظم بخشیدی، بهترین درودها بر تو باد».

از زبان سوده

سوده دختر عماره، یکی از زنان تربیت یافته مکتب علوی بود که همواره در فصاحت و بلاغت ممتاز و در عشق ورزی به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله شناخته شده بود. در تاریخ آمده که پس از شهادت امیرمؤمنان علی علیه السلام ، سوده نزد معاویه حاضر شد و پس از سخنانی که در کمال شهامت در حمایت امیرمؤمنان علیه السلام و رسوایی معاویه ایراد کرد، اشعاری خواند که همه حاضران در مجلس را تحت تأثیر قرار داد. آن اشعار به این مضمون بود: «درود و صلوات خدا بر آن روحی که اکنون در قبری آرمیده که روح عدالت نیز در آن به خاک سپرده شده است. او به حق سوگند خورده بودکه جز بر محور حق نباشد؛ از این رو پیوسته با حق و ایمان، همراه و همنشین بود».

امیرمؤمنان علی علیه السلام در کلام اندیشمندان غیرمسلمان

دریای خروشان

نرسیسیان، فیلسوف انگلیسی، درباره علم و دانش بی انتهای امیرمؤمنان علی علیه السلام می نویسد: «اگر علی علیه السلام ، این گوینده با عظمت، امروز درکوفه بر منبر می رفت، شما مسلمانان می دیدید که مسجد کوفه با همه وسعت خود از اجتماع مردم مغرب زمین برای استفاده از دریای خروشان علی علیه السلام موج می زند».

گنجینه اسرار الهی

بارون کارادیفو، تاریخ نگار و محقق فرانسوی در مورد شخصیت امیرمؤمنان علیه السلام چنین می گوید: «علی علیه السلام آن شجاع بی همتا، قهرمان یکه تازی بود که پهلو به پهلوی پیامبر خدا صلی الله علیه و آله می جنگید و به اعمال معجزه آسایی دست زد. در جنگ بدر، بیست ساله بود که با یک ضربت، سواری از قریش را به دو نیم ساخت و در جنگ احد، ذوالفقار را به دست گرفت وسرهای کافران را شکافت و زره های آنان را پاره کرد. در یورش بر قلعه های خیبر، با یک دست دروازه سنگین آهنین را از جای کند و آن را بالای سر خود سپر ساخت. پیامبر صلی الله علیه و آله او را بسیار دوست می داشت و همواره به او اعتماد داشت. آری، علی علیه السلام رزم آوری قهرمان و شهسواری پاک نهاد بود؛ امامی شهیدکه روحی بس عمیق و آرام داشت که در ژرفای آن اسرار الهی نهفته بود».

دروازه شهر علم

لامْنِس، خاورشناس معروف بلژیکی درباره شخصیت امیرمؤمنان علی علیه السلام می گوید: «برای عظمت علی علیه السلام این بس که تمام اخبار و معارف اسلامی از او سرچشمه می گیرد. اوحافظه و نیروی شگفت انگیزی داشته است. همه علما و دانشمندان، اخبار و احادیث خود را برای وثوق و اعتبار به او می رسانند. علمای اسلام از مخالف و موافق و دوست و دشمن، مفتخرند که گفتار خود را به علی علیه السلام مستند کنند؛ زیرا گفتار او حجت قطعی داشت و او دروازه شهر علم بود».

حقیقت زیبایی

سلیمان کتّانی، ادیب و نویسنده مسیحی لبنان در عباراتی زیبا از علی علیه السلام چنین سخن می گوید: «تو زیبایی، ولی نه به خاطر چشمان سیاهت؛ بلکه به خاطر بینش شعله ورت. تو زیبایی نه به خاطر جمال سیمایت؛ بلکه به خاطر صفای سرشتت. تو زیبایی نه به خاطر گردن بلورینت؛ بلکه به خاطر جبروت خصلت ها و خوی شکوهمندت. تو قهرمانی، ولی نه به خاطر پهنای شانه ات؛ بلکه به خاطر چشمه فیضی که نخست بر قلب و زبانت و سپس بر گفتار و رفتارت سرازیر شده است».

ندای عدالت انسانی

جورج جرداق، نویسنده مشهور مسیحی می نویسد: «حقیقت و تاریخ گواهی می دهند که علی علیه السلام عنصر بی پایان فضیلت، شهید و سالار شهیدان، ندای عدالت انسانی و شخصیت جاودانه شرق است. ای جهان! چه می شد اگر همه نیروهایت را درهم می فشردی و در پایان هر روزگار، شخصیتی مانند علی علیه السلام با آن عقل وقلب و بیان و شمشیر به جهانیان هدیه می کردی... چه بزرگ مردی که بشریت او را مقیاس مردی وانسانیت می بیند؛ آن چنان که اگر کسی به او عشق بورزد و پیرو او باشد، عاشق و جویای نیکی، عدالت، حقیقت و جوان مردی است و اگر از محبت او دور باشد، از نیکی و فضایل عالی بی بهره مانده است».

قهرمان انسانیت

میخاییل نعیمه، نویسنده و اندیشمند مشهور مسیحی درباره ابعاد شخصیت امیرمؤمنان علیه السلام می نویسد: «قهرمانی های علی علیه السلام فقط به میدان کارزار منحصر نیست؛ بلکه او در روشنی، پاکی وجدان، شیوایی بیان، عمق و کمال انسانیت، شور و حرارت ایمان، بلندی همت و فکر، یاری و هواداری از رنج دیده ها و ستم کشیده ها در قبال جفاکاران و ستم پیشگان، و فروتنی در مقابل حق هر جا که تجلی کند، نیز قهرمان بوده است.

به هر اندازه که از زمان آن قهرمانی ها بگذرد، همیشه پناهگاه پرمایه ای است که امروز و هر روز دیگری که شوق ما برای پی ریزی اجتماع و زندگی سعادتمندانه تشدید می شود، به سوی آن روی می کنیم.در واقع برای هر مورخ و نویسنده به هر اندازه که با هوش، با شخصیت، نکته سنج و نابغه هم باشد، امکان ندارد که حتی در هزار صفحه بتواند تصویر کاملی از علی علیه السلام نشان دهد، آن را برای شما مجسم سازد و بتواند رویدادهای مهمی را که در دوران زندگی آن حضرت به وقوع پیوسته، به نحو شایسته ای بیان کند».

شهید عظمت

جبران خلیل جبران، فیلسوف بزرگ مسیحی درباره فضیلت های امیرمؤمنان علی علیه السلام چنین سخن می گوید: «علی، آن روح کلی بود که آهنگ ابدیت را در فضای عرب منعکس نمود و چون بزرگ تر از زمان خویش بود، مردم،نه او را شناختند و نه سخنش را درک کردند. به عقیده من، فرزند ابی طالب، نخستین قدیسی بود که با روح کلی جهان ارتباط و پیوستگی یافت، با او هم نشین گشت و با او دمساز شد.او نخستین کسی بود که لبانش آهنگ نغمه های آن روح را به گوش مردمی رسانید که پیش از آن، چنان نغمه هایی را نشنیده بودند.... پسر ابوطالب، شهید عظمت خود شد. او در حالتی از جهان رخت بر بست که دلش از شوق پروردگار لبریز بود».

شیر خدا

واشنگتن ارونیک، محقق و نویسنده آمریکایی درمورد ویژگی های برجسته امیرمؤمنان علیه السلام چنین می نویسد: «علی علیه السلام از برجسته ترین خانواده های نژاد عرب، یعنی قریش بود. او سه ویژگی بزرگ شجاعت، فصاحت و سخاوت را در خود داشت. روح دلیر و شجاع علی بود که او را شایسته عنوان «شیر خدا» نمود؛ لقبی را که پیغمبر به او بخشید».

بزرگ بزرگان جهان

دکتر شبلی شُمیِّل، پزشک و محقق لبنانی، امیرمؤمنان علیه السلام را الگوی برتر انسان کامل در شرق و غرب جهان برمی شمارد و در این باره می گوید: «علی علیه السلام بزرگ بزرگان جهان و تنها نسخه منحصر به فردی است که در گذشته و حال، شرق و غرب جهان نمونه ای مانند او را به خود ندیده است».

اوج خوبی ها

ایلیا پولویچ پطروشفسکی، تاریخ نگار و خاورشناس روسی درباره امیرالمؤمنین علیه السلام می گوید: «علی علیه السلام ، پرورده محمد صلی الله علیه و آله و عمیقا به وی وفادار بود. علی علیه السلام تا سر حد شور و عشق، حامی دین بوده، راستگو و در امور اخلاقی بسیار پای بند بود. او هم سلحشور بود و هم شاعر، و همه صفات لازم اولیاء اللّه در وجودش جمع شده بود».

قهرمانی در اوج امامت

گابریل دانگیری، نویسنده و محقق فرانسوی راجع به شخصیت امیرمؤمنان علیه السلام چنین می نویسد: «علی علیه السلام در عین حال که قهرمان بود، عنوان امامت را هم داشت. او، هم سردار شکست ناپذیر جنگ بود و هم عالم زبردست علوم الهی و فصیح ترین خطیب صدر اسلام به شمار می رفت.... آیا می توان روحانیان بزرگ مسیحیت را در نظر مجسم کرد که شمشیر به دست، به خیل دشمنان هجوم برده و دیوارهای محکم ترین دژها را فرو ریزند؟»

فیلسوفی بی مانند

استاد فؤاد افرام بَستانی، ادیب و نویسنده مسیحی درباره شخصیت همه بعدی امیرمؤمنان علی علیه السلام می گوید: «علی بن ابی طالب علیه السلام شخصیت جذابی دارد که تاریخ نگاران و دانشمندان در مورد آن قلم فرسایی نموده اند، عقول نقادان و شخصیت های فکور، در فهم این شخصیت کوشش کرده اند، سالکان و زاهدان به هدایت او راه پیموده اند و بسیاری از ادبا در زیر پرچم آن حضرت قد افراشته اند.

شگفتا! عظمت این مرد بزرگ تا چه حد است و بلندی مقام این اسوه ادب تا چه اندازه است؟ علی علیه السلام ، روحی بزرگ، اخلاصی شدید و ایمانی قوی داشت. علی علیه السلام در هموار ساختن راه اسلام که دین جدیدی بود و خشنود کردن پیغمبر خدا نهایت تلاش و کوشش خود را انجام داد. علی علیه السلام بیش از هر کس حکیم بود. او در تمام مواعظ و خطبه های خود، فیلسوفی بی مانند جلوه می نمود».

مرد عدل و داد

توماس کارلایل، فیلسوف و نویسنده مشهور انگلیسی، عدل وداد را بلندترین شعار اخلاقی حضرت علی علیه السلام برمی شمارد و در این باره می گوید: «نمی توانیم از ستایش و مدح علی علیه السلام خودداری کنیم؛ زیرا جوانی والامقام، بزرگ منش و سرچشمه رحمت و آمیخته از لطف و رأفت بود. عدل و داد، تنها شعار اخلاقی این قهرمان مذهبی به شمار می رفت و بهترین شاهد این مدعا عبارتی است که پیش از رحلت خود با فرزندانش درباره مجازات قاتل خویش گفت که: اگر زنده ماندم، گذشت یا مجازات ضاربْ با من، و اگر درگذشتم، این کار با شماست. ولی اگر خواستید او را قصاص کنید، در برابر ضربتی که به من واردآورده است، فقط یک ضربت به او بزنید و اگر از او درگذرید و خطای او را ببخشید، این به پرهیزکاری و جوان مردی نزدیک تر است».

پدید آورنده : حمزه کریم خانی

نقل از سایت حوزه نت